Acil ve Afet Derneği Resmi Web Sitesi
ANASAYFA MEVZUAT YÖNETİM ŞUBELER FORUM ANKETLER RESİMLER VİDEOLAR SPONSORLAR İLETİŞİM
Button For Website by Vista-Buttons.com v5.7

ACİL ve AFET DERGİSİ

SON HABERLER

ANKET

SİZCE ACİL ve AFET KONGRESİ-14 HANGİ İLDE DÜZENLENMELİDİR?





Tüm Anketler

HAVA DURUMU

Detaylı bilgi için resmin üzerine tıklayın.

ÜYE İŞLEMLERİ

81 İLİN AFET ve OLAĞANDIŞI DURUM RİSKLERİ AÇISINDAN SINIFLANDIRILMASI

İlhan ÖZTÜRK

29/Haziran/2011, 15:15

İlhan ÖZTÜRK

 
HİYERARŞİK KÜMELEME ANALİZİ YÖNTEMİ İLE TÜRKİYE’DEKİ 81 İLİN AFET ve OLAĞANDIŞI DURUM RİSKLERİ AÇISINDAN SINIFLANDIRILMASI
 
KARACA Ferhat*, ÖZ H. Rıdvan**, ÖZTÜRK İlhan***
 
*Yrd. Doç. Doktor, Fatih Üniversitesi Genetik ve Biyomühendislik Bölümü,
** Prof. Doktor, Fatih Üniversitesi Genetik ve Biyomühendislik Bölümü,
***Doktor, Gümüşhane Üniversitesi.
 
ÖZET
Bu çalışmada, Türkiye’deki 81 il, 18 afet riski değişkeni ile kümeleme yöntemi kullanılarak afet ve olağan dışı durum yönünden analiz edilmiştir. Ayrıca sonuçlar dendogram ile grafikleştirilmiş ve yorumlanmıştır.
 
Kümeleme analizinin sonuçları, illeri beklenen riskler açısından farklı kümelere ayırmıştır. Elde edilen sonuçlar incelendiğinde, kümeleme analizinin homojen birimlerin kümelenmesinde gücünün azaldığı görülmektedir.
 
ANAHTAR KELİMELER
Kümeleme analizi, afet ve olağan dışı durum risk potansiyeli.
 
1. GİRİŞ
Ülkemizin bölgeleri veya illeri arasında afet riskleri eşit olarak dağılmamıştır. Bu nedenle afet riskleri yönünden meydana gelen bölgesel dengesizlik, o ülkenin bir bütün olarak afetle mücadele ve risk azaltma stratejilerini etkileyen unsurların başında gelmektedir (25). Günümüzde sadece geri kalmış ülkelerin değil aynı zamanda gelişmiş ülkelerin de temel sorunlarından biri haline gelen bu dengesizlikler; altyapı, iklim, sanayileşme, eğitim, küreselleşme, iletişim, nüfus, coğrafya, ekonomik ve endüstriyel gelişmişlik faktörleri gibi değişken faktörlerce belirlenmektedir (5, 6, 7, 8, 9). Tüm şehirler için sorun teşkil eden ortak risk faktörleriyle mücadele etmek amacıyla uygun politikalar üretilmelidir. Bu amaçla kurumların bütünleşik çalışmalar yapmaları gerekmektedir.
 
Bu çalışmanın amacı; kümeleme analizini kullanarak 81 ili 18 afet riski değişkeni kullanılarak afet ve olağan dışı durum (ODD) yönünden analiz etmek, ayrıca afet ve olağan dışı durum risk seviyelerine göre kümelere ayırarak ortak afet ve ODD planlaması yapmalarını sağlamaktır (1). Ayrıca; yapılan bu planlar çerçevesinde ortak bölgesel afet lojistik depoları ve bölgesel afet yönetim merkezlerinin kurulması ile ortak ulusal modern afet yönetim merkezinin kurulmasının temellerinin oluşturulmasıdır.
 
Afet ve olağan dışı durum değişkenleri yönünden illeri kümeleme analiziyle sınıflandırmaya çalışacak olan bu çalışmanın incelediği afet risk potansiyelleri konusunun daha önceki çalışmalarda ülke, il veya ilçe bazında kümeleme analizi tekniğiyle analiz edildiği görülmemektedir.
 
Çalışmanın bundan sonraki bölümünde, uygulama kısmında kullanılacak olan kümeleme analizi hakkında bilgi sunulacak, 3.bölümde veri seti ile uygulama sonuçlarına yer verilecek, çalışma tartışma ve sonuç kısmının yer aldığı 4. ve 5. kısım ile sonlandırılacaktır.
 
2. YÖNTEM;
Araştırmamızda kullandığımız kümeleme analizi; bir veri matrisinde yer alan ve gruplamaları bilinmeyen birimleri birbirleriyle benzer alt kümelere ayırmaya yarayan yöntemler topluluğudur (2, 3, 4). Hazırlamış olduğumuz veri tabanında yer alan değişkenler itibariyle, ilerin riskleri arasındaki benzerlik ve farklılar temel alınarak, benzer risklere sahip illerin aynı kümelerde toplanması ve yeni bir riske sahip ilin hangi gruba dâhil olduğunun tahmin edilmesi kümeleme analizinin esasını teşkil etmektedir.
  
3. VERİ SETİ ve UYGULAMA SONUÇLARI
Türkiye’deki 81 ili afet ve olağan dışı durum riski açısından kendi içinde benzer kümelere ayırmayı amaçlayan bu çalışmada afet ve olağan dışı durum faktörlerini ölçmek amacıyla deprem, volkanik patlama, toprak kayması, sel-su taşkını, orman yangını, tsunami, endüstriyel kazalar, trafik-ulastirma kazalari, radyolojik-nükleer kazalar, terörist atak, sivil kargaşa, çığ, mülteci akını-nüfus hareketleri, bulaşıcı hastalık salgını, kaya düşmesi, kimyasal kaza, biyolojik kaza ve kuraklık olmak üzere 18 ayrı değişken kullanılmıştır.
 
Kümeleme analizinde, birbirlerine benzer risklere sahip illeri bulmak için illerin sahip oldukları risk potansiyellerinin hesaplanması gerekmektedir. Bu amaçla Bournemouth Üniversitesi Afet Yönetim Merkezi’nin risk hesaplamalarında kullanmakta olduğu bir yöntem kullanılmıştır. Bu yöntemde risk; tehlikeler, savunmasızlık ve yönetilebilirlik arasındaki ilişkilerden yararlanılarak hesaplanmıştır (25).
 
Şekil:1
Risk  =
   Tehlike X Savunmasızlık
          Yönetilebilirlik
 
 
 
 
Riskin (R) somut değerlerine ulaşabilmek için her il ölçeğinde Tehlike (T), Savunmasızlık (S) ve Yönetilebilirlik (Y) incelenerek ve puanlanmıştır. Tehlikelerin bir listesi sol sütunda gruplanmış, daha sonra seçilen her bir “T”, “S” ve “Y” için tablolarda gerekli puanlamalar yapılmış, son olarak, puanlar özet sayfasına transfer edilip R’ler hesaplanmıştır. Puanlamalar yapılırken coğrafya, iklim, her türlü altyapı, sanayileşme, eğitim, insan gücü, globalleşme, iletişim, nüfus, ekonomik ve endüstriyel gelişmişlik faktörleri gibi değişkenler göz önüne alınmıştır.
 
Tablo 1: Örnek Risk Hesaplama
TEHLİKELER
Tehlike Puanı
Savunmasızlık Puanı
Yönetilebilirlik Puanı
R =
T x S
   Y
Deprem
8,25
9,1
6,6
11,38
Volkanik Patlama
0
0
0
0,00
Toprak Kayması
2
4,8
9,1
1,05
Sel ve Su Taşkını
7,5
9,1
9,1
7,50
Orman Yangınları
4,25
6,1
3,1
8,36
Tsunami
6,25
7,5
9,1
5,15
Endüstriyel Kaza
10
6,6
9,1
7,25
Trafik-Ulaştırma Kazaları
5,25
6,25
4,2
7,81
Radyolojik/Nükleer Kazalar
6,25
4,7
5,3
5,54
Terörist Atak
6,25
7
5,1
8,58
Sivil kargaşa
5,75
5,7
3,1
10,57
Çığ
0
0
0
0,00
Mülteci akını/Nüfus Hareketleri
8,75
7
5,1
12,01
Bulaşıcı Hastalık Salgını
10
7
5,1
13,73
Kaya Düşmesi
0
0
0
0,00
Kimyasal Kaza
10
6
5,8
10,34
Biyolojik Kaza
5
4,3
9,1
2,36
Kuraklık
6,5
5,75
6,75
5,54
 
Yapılan kümeleme analizi sonucunda 81 il kendi arasında afet ve ODD riskleri yönünden 8 ana kümeye ayrılmıştır. Bu kümeler ve birbirleri ile olan ilişkileri aşağıda sunulmuştur;
 
1. Küme İller:
Karaman, Uşak, Bilecik, Kırşehir ve Yozgat, Burdur, Çankırı.
 
Bu kümede yer alan iller arasında risk potansiyeli açısından büyük bir ilişki vardır. Karaman, Uşak, Bilecik, Kırşehir ve Yozgat illeri ile Burdur ve Çankırı illeri arasında afet ve olağan dışı durum riskleri yönünden çok güçlü bir ilişki bulunmaktadır (18, 19, 20, 21, 22, 23, 25).
 
2. Küme İller:
Isparta, Gümüşhane, Ordu, Sinop, Giresun, Bartın, Çorum, Elazığ, Erzincan, Niğde, Trabzon, Kahramanmaraş, Samsun, Rize, Sivas ve Malatya.
 
Bu kümedeki Gümüşhane, Ordu ve Sinop illeri ile Burdur ve Çankırı illeri arasında yakın bir ilişki gözlemlenmektedir. Yine bu kümede yer alan Bartın, Çorum, Elazığ ve Erzincan illeri arasında da bir ilişki söz konusudur. Yine bu kümede bulunan Niğde ile Trabzon ilinin, Kahramanmaraş ile Samsun ilinin, Rize, Sivas ve Malatya illerinin kendi aralarında afet riski açısından sıkı bir ilişkisi bulunmaktadır. Bu kümede bulunan Isparta ilinin bir özelliğiyle farklılığı bulunmaktadır (10, 11, 12, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 25).
 
3. Küme İller:
Kastamonu, Tokat, Bolu, Eskişehir, Kırıkkale, Denizli, Zonguldak, Yalova, Karabük, İzmir, Manisa, Kütahya, Konya, Sakarya ve Kırklareli.
 
Bu kümede yer alan Kastamonu, Tokat ve Bolu illeri, Eskişehir ve Kırıkkale illeri, Denizli, Zonguldak ve Yalova illeri, Karabük, İzmir, Manisa ve Kütahya illeri kendi aralarında afet risk potansiyelleri açısından büyük benzerlik bulunmaktadır. Ayrıca Kırklareli ve Tekirdağ illeri arasında güçlü bir bağ bulunmaktadır. Aynı zamanda bu kümedeki Sakarya ili sahip olduğu farklı bir risk nedeniyle aykırılığı olsa da bu kümedeki diğer 14 il ile arasında çok güçlü bir ilişkisi bulunmaktadır (18, 19, 20, 21, 22, 23, 25).
 
4. Küme İller:
Aydın, Muğla, Balıkesir, Osmaniye, Çanakkale, Antalya, Amasya, Bursa, Kocaeli, Düzce, İzmir, Afyon, Erzurum.
 
Bu kümede bulunan Aydın ve Muğla ili, Balıkesir, Osmaniye ve Çanakkale illeri arasında afet ve olağan dışı durum riskleri açısından çok güçlü bir ilişki mevcuttur. Aynı zamanda Antalya ilinin bu 5 il ile risk açısından sıkı bir ilişkisi bulunmaktadır. Ayrıca; bu kümede bulunan Erzurum ve Amasya illerinin de risk açısından bir farklılığı bulunsa da küme ile ilişkisi bulunmaktadır.
Kümedeki Bursa, Kocaeli ve Düzce illeri arasında afetsellik açısından sıkı bir ilişki vardır. Bu 3 il ile İzmir ilinin yine çok yakın bir benzerliği bulunmaktadır. Bu kümedeki bütün illerden Afyon ilinin afet riski yönünden bir farklılığı bulunmasına rağmen çok büyük bir ortak yanı bulunmaktadır (18, 19, 20, 21, 22, 23, 25).
 
5. Küme İller:
Gaziantep, Konya, Mersin, Şanlıurfa, Mardin, Hatay, Kilis, Aksaray, Nevşehir ve Bayburt.
 
Aksaray, Nevşehir, Bayburt illeri kendi aralarında ve bu 3 ille diğer illerin afetsellik açısından sıkı bir bağlantısı vardır. Bu kümedeki Mersin, Şanlıurfa ve Mardin illeri arasında bir benzerlik bulunmaktadır. Yine bu kümedeki Gaziantep ile Konya illeri arasında afet riskleri açısından büyük bir ilişki bulunmaktadır (18, 19, 20, 21, 22, 23, 25).
 
6. Küme İller:
Bingöl, Bitlis, Muş, Siirt, Tunceli, Batman, Van, Adıyaman ve Şırnak.
 
Bingöl ile Bitlis, Muş ile Siirt illeri arasında afet ve olağan dışı durum riskleri yönünden çok güçlü bir ilişki vardır. Bu illerle de Tunceli ili arasında afetsellik riski açısından büyük bir benzerlik bulunmaktadır. Yine bu kümedeki Van, Batman ve Adıyaman illeri arasında çok sıkı bir ilişki vardır. Bu illerle de Şırnak ilinin büyük bir bağlantısı vardır (18, 19, 20, 21, 22, 23, 25).
 
7. Küme İller:
Artvin, Kars, Ardahan, Iğdır, Edirne, Ağrı.
 
Bu kümedeki Artvin ve Kars ilinin afet riskleri açısından sıkı bir bağlantısı vardır. Yine Ardahan, Iğdır ve Edirne illeri arasında da muhtemelen sel-su taşkını ve radyolojik kaza riski açısından çok kuvvetli bir bağlantı vardır. Yine bu iller ile Ağrı ilinin çok yakın bir afet potansiyeli benzerliği bulunmaktadır (10, 11, 12, 13, 14, 1518, 19, 20, 21, 22, 25).
 
8. Küme İller:
Diyarbakır, Hakkari, Ankara, İstanbul, Adana.
 
Bu kümedeki Diyarbakır ile Hakkari illeri arasında çok sıkı bir afetsellik benzerliği bulunmaktadır. Bu kümedeki Ankara ile İstanbul illerinin de afet risk potansiyeli birlikteliği bulunmaktadır. Bu kümedeki Adana ilinin de bu 4 il ile muhtemelen deprem, endüstriyel kaza, terörist atak ve sel-su taşkını riski yönünden sıkı bir ilişkisi vardır (18, 19, 20, 21, 22, 23, 25).
 
4. TARTIŞMA
Bu çalışmada kümeleme analizi kullanılarak, Türkiye’de yer alan iller afet ve olağan dışı durum riskleri açısından gruplandırılmaya ve birbirleriyle ilişkilendirilmeye çalışılmıştır.
 
İlleri yapılan istatistikî testlerle 8 kümeye ayıran kümeleme analizinin sonuçları afet ve olağan dışı durum riskleri açısından incelendiğinde; birinci kümede afet ve olağan dışı durum riskleri çok değişken, doğal afet risklerinin yoğunlukta olduğu ama nispeten riski az, ikinci kümede ise doğal afet riskleri, çığ, sel-su taşkını ve toprak kayması olayları yüksek olan ama bunun yanında insan eliyle ortaya çıkma olasılığı olan risklere sahip iller yer almaktadır. Üçüncü kümede daha çok endüstriyel tehlikelerin daha fazla olduğu, dördüncü kümede ise doğal afet riskleri ile birlikte endüstriyel kazaların daha belirgin bir şekilde risk teşkil ettiği iller yer almaktadır. Beşinci kümede ise daha çok sel ve su taşkınları ile kuraklık gibi doğal afetler ile terörist atak tehlikelerin bulunduğu iller yer almaktadır. Altıncı kümede daha çok terörist atak ile birlikte kuraklık, nüfus hareketleri ve sel-su taşkını riski ile birlikte kaya düşmesi gibi risklerin yoğunlukta olduğu iller yer almaktadır. Yedinci kümede ise sel-su taşkını, toprak kayması, radyolojik kazalar ve nüfus hareketlerinin yoğun olarak risk teşkil ettiği iller bulunmaktadır. Sekizinci kümede terörist atak, endüstriyel kazalar, deprem, trafik ve ulaşım kazaları, sivil kargaşa ve sel-su taşkını gibi afet ve olağan dışı durum risklerinin bulunduğu illerimiz bulunmaktadır.
 
5. SONUÇ
Bu kümeleme analizinin sonuçlarına göre; karar vericilerin 8 küme arasındaki ilişki ve farklılıklarına göre ortak afet müdahale ve afetin olumsuz etkilerini azaltma planları ve programları üretmeleri gerektiğini ifade etmek mümkündür.
 
Ayrıca; afet yönetimi açısından aynı veya yakın riske sahip kümelerdeki illere ait ortak müdahale planlarının yanında ortak donanım, ortak lojistik depoları, ortak müdahale personeli ve ortak bölgesel operasyon yönetim merkezleri oluşturulabilir. Bu bölgesel ortak yapılanma sayesinde afet ve olağan dışı durumlarla mücadelede güç ve donanım birliğinin yanı sıra büyük oranda lüzumsuz harcamalardan ve tekrarlardan uzaklaşılmış olacaktır (23,24, 25).
 
KAYNAKÇA
1)   Boreiko, Dmitri, “EMU and Accession Countries: Fuzzy Cluster Analysis of Membership”, International Journal of Finance & Economics, C. 8, S. 4, 2003, s. 309- 325.
2)   TORRA, Vicenç, “Fuzzy c Means for Fuzzy Hierarchical Clustering”, FUZZ-IEEE 2005, Reno, Nevada, 22-25 Mayıs 2005, s. 646- 651.
3)   DORING, Christian, Marie-Jeanne LESOT ve Rudolf KRUSE, “Data Analysis with Fuzzy Clustering Methods”, Computational Statistics & Data Analysis, C. 51, S. 1, 2006, s. 192-214.
4)   DEMİRALAY, Meral ve A. Yılmaz ÇAMURCU, “Cure, Agnes ve KMeans Algoritmalarındaki Kümeleme Yeteneklerinin Karşılaştırılması”, İstanbul Ticaret Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, S. 8, 2005, s. 1-18.
5)   DİNÇER, Bülent, Metin ÖZASLAN ve Taner KAVASOĞLU, İllerin Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Sıralaması Araştırması, DPT. Bölgesel Gelişme ve Yapısal Uyum Genel Müdürlüğü, Ankara, 2003.
6)   KARABULUT, Murat, Mehmet GÜRBÜZ ve Ersin Kaya SANDAL, “Hiyerarşik Kluster (Küme) Tekniği Kullanılarak Türkiye'de İllerin Sosyo-Ekonomik Benzerliklerinin Analizi”, Coğrafi Bilimler Dergisi, C. 2, S. 2, 2004, s. 71-85.
7)   ERKEKOĞLU, Hatice, “AB’ye Tam Üyelik Sürecinde Türkiye’nin Üye Ülkeler Karşısındaki Göreli Gelişme Düzeyi: Çok Değişkenli İstatistiksel Bir Analiz”, Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, C. 14, S. 2, 2007, s. 28-50.
8)   KOÇ, Selçuk, “Türkiye’de İllerin Sosyo-Ekonomik Özelliklere Göre Sınıflandırılması”, 5. Ulusal Ekonometri ve İstatistik Sempozyumu, Çukurova Üniversitesi, Adana, 2001.
9)   TURANLI, Münevver, Ünal ÖZDEN ve Serdar TÜREDİ, “Avrupa Birliği’ne Aday ve Üye Ülkelerin Ekonomik Benzerliklerinin Kümeleme Analiziyle İncelenmesi", İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, S. 9, 2006, s. 95-108.
10)    Türkiye Atom Enerjisi Kurumu, Çernobil Kazasının Ülkeler Üzerindeki Etkileri, Çernobil Serisi No: 5, 2. Basım, Haziran 2007.
11)    Türkiye Atom Enerjisi Kurumu, Günümüzde Nükleer Enerji, Temmuz 2010.
12)    Türkiye Atom Enerjisi Kurumu, Türkiye İçin Doz Değerlendirmeleri, Çernobil Serisi No:7, 2. Basım, Haziran 2007.
13)    Türkiye Atom Enerjisi Kurumu, Bölgesel Göstergeler TRC Güneydoğu Anadolu 2008, Temmuz 2009.
14)    Türkiye Atom Enerjisi Kurumu, Sağlık Bakanlığı Bilimsel Kurul Raporu ve Üniversite Görüşleri, Çernobil Serisi No: 2, 2. Basım, Haziran 2007.
15)    Türkiye Atom Enerjisi Kurumu, Türkiye’deki Çevre Radyoaktivitesinin İzlenmesi, 2009.
16)    EROĞLU V., Su Tasfiyesi, Çevre ve Orman Bakanlığı, 2008.
17)    Çevre ve Orman Bakanlığı, Tehlikeli Atık İstatistikleri 2009, Tehlikeli Atık Bülteni, 2011.
18)    Türkiye İstatistik Kurumu, İstatistik Göstergeler 1923-2009, Aralık 2010.
19)    Türkiye İstatistik Kurumu, Türkiye İstatistik Yıllığı 2010, Nisan 2011.
20)    Türkiye İstatistik Kurumu, Çevre Göstergeleri 2000-2005, Mayıs 2006.
21)    Sera Gazı Emisyon Envanteri 2008, Haziran 2010.
22)    Türkiye İstatistik Kurumu, Hava Kalitesi 2010-2011, Mayıs 2011.
23)    Çevre ve Orman Bakanlığı, Çevresel Etki Değerlendirme (ÇED) 1993-2010 Kararları, 2010.
24)    Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü, Şehir Sağlığı Planlaması, Kasım 2001.
25)    Bournemouth Üniversitesi Afet Yönetim Merkezi, Afet Yönetim Kursu Risk Değerlendirmesi Alıştırması, 2005.
26)    ERYILMAZ M, DİZER U, Afet Tıbbı, Ünsal Yayınları, Ankara 2007.

Bu haber 3824 defa okunmuştur.

Delicious  Facebook  FriendFeed  Twitter  Google  StubmleUpon  Digg  Netvibes  Reddit

LANGUAGE

TurkeyUnited KingdomFranceGermanyItalySpainSuudi ArabiaChinaRusianJapanGreekPortugualNorwayBulgariaRomania
KBRN RİSKİ, ULUSAL YAPILANMA ve GENEL DURUM DEĞERLENDİRMESİ06/Aralık/2012

AFET MONİTÖRLERİ

HABER ARA


Gelişmiş Arama

GOOGLE MAPS

Sohbet & Radyo

SAYAÇ

ACAT K-9 UNIT

ACAT K-9 UNIT


Yazar Girişi | Yazarlık Başvurusu l Sitene Ekle l RSS Kaynağı